Doktor nauk medycznych i nauk o zdrowiu, dietetyk – absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, doktorat obroniła w Szkole Doktorskiej UMP.
Jako dietetyk kliniczny od 2017 roku prowadzi pacjentki z endometriozą, adenomiozą i niepłodnością (konsultacje online dla kobiet z Polski i zagranicy). Jest również autorką publikacji naukowych w czasopismach Nutrients i Foods (Impact Factor, indeksowane w PubMed) oraz polskich czasopismach specjalistycznych (Food Forum, Naturoterapia, Współczesny Dietetyk). Wykłada na uczelni wyższej na kierunku dietetyka (specjalizacja: dietetyka kliniczna). Współpracuje z marką EndoMe jako konsultant merytoryczny i autorka składu mieszanek ziołowych BIO.
📌 W skrócie:
Zdrowe produkty przy endometriozie nie zawsze są dobrze tolerowane, co wynika z różnych przyczyn. U podłoża gorszej tolerancji niektórych warzyw i owoców, zbóż, produktów mlecznych itd. leżą często: IBS, SIBO, IMO, celiakia, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten, nietolerancja laktozy czy przewlekły stan zapalny towarzyszący endometriozie i adenomiozie. Jakie konkretnie produkty mogą być gorzej tolerowane w przypadku tych chorób i nietolerancji? Co robić krok po kroku, gdy zdrowa dieta przy adenomiozie i edenomiozie u Ciebie „nie działa”?
Wybierasz zalecane, zdrowe produkty przy endometriozie i adenomiozie, ale nie czujesz się lepiej? Męczą Cię bóle brzucha, wzdęcia i biegunki lub zaparcia? Nie oznacza to, że jesz „niezdrowo”. Przy endometriozie i adenomiozie sposób odżywiania warto dopasować nie tylko do potencjalnego działania przeciwzapalnego produktów, ale również do ich indywidualnej tolerancji.
Nie zawsze jest to kwestia działania jednego czynnika. W niektórych przypadkach wynika to z nakładania się przewlekłego ougólniongo stanu zapalnego o niskim nasileniu i IBS czy SIBO (które występują częściej u kobiet z endometriozą). Innym razem przyczyną jest to, że niektóre produkty stymulują uwalnianie histaminy, co jest problematyczne przy jej tolerancji. Jeszcze inną kwestią jest celiakia, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten czy nietolerancja laktozy, które wymagają wykluczenia (ewentualnie ograniczenia) pewnych produktów – nawet tych, które uznawane są za zdrowe np. pełnoziarnistego chleba żytniego czy większych ilości jogurtu naturalnego.
Osobną sprawą jest złe samopoczucie, które wynika z jedzenia w pośpiechu (wiąże się ono z połykaniem większych ilości powietrza i może nasilać wzdęcia), zbyt gwałtownym zwiększaniu ilości błonnika pokarmowego w diecie czy niewłaściwym nawodnieniu organizmu.
Dieta nie powinna być dla Ciebie kolejnym problemem. Jej zadaniem jest przynoszenie ulgi i wspomaganie leczenia choroby.
Jeśli czujesz, że teraz tak nie jest, pomogę Ci odzyskać spokój przy podejmowaniu codziennych decyzji żywieniowych. Przestaniesz mieć poczucie, że wszystko Ci szkodzi i zaczniesz lepiej rozumieć swój organizm i jego potrzeby.
W odzyskaniu spokoju i uporządkowaniu informacji o diecie wspierającej organizm, pomoże Ci mój Ebook EndoDylematy. Zebrałam w nim ponad 100 odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące diety w endometriozie i adenomiozie.
Na podstawie mojej praktyki klinicznej przygotowałam dla Ciebie zwięzły opis najczęstszych przyczyn dolegliwości żołądkowo-jelitowych u kobiet z endometriozą i/lub adenomiozą. To właśnie one mogą sprawić, że zdrowe produkty przy endometriozie i adenomiozie wcale nie są dobrze tolerowane przez Twój organizm.
Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) to zaburzenie interakcji jelita-mózg. Objawia się nawracającym bólem brzucha (związanym z wypróżnieniem), uczuciem pełności, wzdęciami i zaburzeniami rytmu wypróżnień. Charakterystyczne dla IBS są również zmiany w rytmie wypróżnień pod postacią biegunek (IBS-D), zaparć (IBS-C) lub biegunek i zaparć (IBS-M).
Według najnowszych kryteriów rzymskich V (opublikowanych w 2026 roku) IBS rozpoznaje się, gdy:
Czy kobiety z endometriozą chorują częściej? Metaanaliza 11 badań klinicznych (opublikowana w Frontiers in Medicine, 2022, obejmująca niemal 96 000 badanych) wykazała, że ryzyko wystąpienia IBS u kobiet z endometriozą jest niemal 3-krotnie wyższe niż u kobiet zdrowych.
SIBO polega na nadmiernej koloniacji jelita cienkiego przez bakterie typowe dla jelita grubego, natomiast IMO dotyczy rozrostu archeonów produkujących metan.
W endometriozie czynnikami sprzyjającymi ich rozwojowi są m.in.:
SIBO objawia się wzdęciami, bólami brzucha, biegunkami i niedoborami witamin (np. witaminy B12). W przypadku IMO również pojawiają się wzdęcia i bóle brzucha, ale charakterystyczne jest to, że częściej niż w przypadku SIBO dochodzi do zaparć.
Celiakia (inaczej choroba trzewna, enteropatia glutenozależna) to autoimmunologiczna choroba o podłożu genetycznym, w której przebiegu dochodzi do nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego pod wpływem spożycia glutenu.
U osób dorosłych częściej występuje nieklasyczna postać celiakii, która daje przede wszystkim objawy pozajelitowe. Należą do nich m.in.:
Przyczyną złego spożycia po spożyciu produktów z glutenem może być również nieceliakalna nadwrażliwość na gluten o charakterze NIEautoimmunologicznym i NIEalergicznym. Od celiakii różni ją nie tylko przyczyna, ale i czas wystąpienia objawów – występują one w ciągu godzin-dni od spożycia glutenu (przy celiakii są to tygodnie lub nawet lata).
Objawy nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten przypominają celiakię i/lub alergię na pszenicę. Są to m.in. bóle stawów i mięśni, biegunki, zaburzenia snu (dowiedz się więcej na temat znaczenia zdrowego snu z mojego artykułu: Sen a płodność kobiety – bez tej wiedzy trudniej o ciążę) i przewlekłe zmęczenie.
Nietolerancja laktozy wynika z niedoboru lub braku enzymu laktazy, który rozkłada laktozę (tzw. cukier mleczny). Może mieć charakter wtórny (nabyty), który obserwuje się częściej u kobiet z endometriozą m.in. ze względu na zrosty i przewlekły stan zapalny w obrębie jelit. Nabyta nietolerancja laktozy może być spowodowana również infekcjami wirusowymi (zwłaszcza wywołanymi rotawirusami), pasożytami jelitowymi, operacjami brzusznymi (wpływającymi na integralność jelita cienkiego) czy celiakią.
Nietolerancja laktoza o charakterze wtórnym może być odwracalna. Konieczne jest jednak leczenie schorzenia podstawowego.
Objawy nietolerancji laktozy to:
Jeśli to nietolerancja laktozy jest przyczyną Twoich wzdęć, charakterystyczne będzie to, że pojawią się one po spożyciu produktów z laktozą. Jej źródłem jest przede wszystkim mleko i jego przetwory. Jednak stopień nietolerancji to kwestia indywidualna, więc objawy nie muszą pojawiać się po spożyciu każdego produktu mlecznego (np. jogurt naturalny może być lepiej tolerowany niż mleko).
Nie zawsze istnieje potrzeba eliminowania wszystkich produktów mlecznych z diety przy endometriozie. Więcej na ten temat przeczytasz w moim artykule: Szkodliwość nabiału dla zdrowia i płodności – ile w tym prawdy?
Endobelly to nieformalny termin, który określa charakterystyczne wzdęcia brzucha, występujące u kobiet z endometriozą. Są to bolesne wzdęcia, napięcia i powiększenie obwodu brzucha, które powodują dyskomfort i mogą utrzymywać się przez dłuższy czas. Niektóre kobiety z endometriozą zgłaszają, że endobelly nasila się u nich w ciągu dnia i wieczorem nie są w stanie zapiąć spodni.
Endobelly ma złożony charakter. U jego podłoża występują: uogólniony przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, zmiany hormonalne czy zaburzenia mikrobioty jelitowej.
Jakie zdrowe produkty przy endometriozie mogą powodować u Ciebie objawy ze strony przewodu pokarmowego (np. wzdęcia, bóle brzucha)?
kalafiory, brokuły, biała kapusta,
awokado, brzoskwinie, morele
rośliny strączkowe
IBS i/lub SIBO/IMO
endobelly (dolegliwości mogą mieć większe nasilenie przed miesiączka i w jej trakcie)
otręby pszenne
chleb żytni
kasza jęczmienna
płatki żytnie
celiakia, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten
IBS, SIBO/IMO
endobelly
(dolegliwości mogą mieć większe nasilenie przed miesiączka i w jej trakcie)
fermentowane produkty mleczne
nietolerancja laktozy, IBS, SIBO/IMO
Jeśli zdrowe produkty przy endometriozie powodują u Ciebie wzdęcia, bóle brzucha czy inne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nie zaczynaj od znacznych restrykcji w jadłospisie. Może doprowadzić to do niedoborów ważnych składników odżywczych i utrudniać diagnostykę.
Wzdęcia przy endometriozie i adenomiozie – co robić krok po kroku?
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania o to, dlaczego zdrowe produkty przy endometriozie i adenomiozie powodują u Ciebie nieprzyjemne dolegliwości.
Tak. Wzdęcia po warzywach nie oznaczają, że należy wykluczyć wszystkie warzywa. Znaczenie może mieć rodzaj warzywa, jego ilość, sposób przygotowania oraz indywidualna tolerancja. U części osób lepiej sprawdzają się warzywa gotowane lub duszone niż duże porcje warzyw surowych.
Nie ma badania, które pozwala na zdiagnozowanie IBS. Jest to diagnoza, która opiera się na wykluczeniu innych przyczyn dolegliwości żołądkowo-jelitowych i spełnieniu kryteriów rzymskich V.
Tak, IBS i SIBO mogą występować jednocześnie.
Tak, dieta bez glutenu to podstawa leczenia celiakii. Powinna być stosowana przez cały czas. Inaczej wygląda to w przypadku nieceliakalanej nadwrażliwości na gluten – kobiety, które się z nią zmagają czasami tolerują pewne ilości glutenu.
Wszystko zależy od tego, co powoduje wzdęcia przy endometriozie i adenomiozie. Jeśli jest to celiakia czy nieceliakalna nadwrażliwość na gluten, wprowadź do jadłospisu produkty bezglutenowe o wysokiej wartości odżywczej np. komosę ryżową, ryż czarny, kaszę jaglaną i kaszę gryczaną paloną lub niepaloną.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji z lekarzem ani dietetykiem klinicznym. Endometrioza jest chorobą o złożonym przebiegu, a reakcja na zmiany w diecie może być różna u poszczególnych kobiet. Nie zalecam samodzielnego eliminowania wielu grup produktów bez wyraźnej potrzeby, ponieważ może to prowadzić do niedoborów i niepotrzebnego ograniczania diety.
Jeśli masz zdiagnozowaną endometriozę, nasilone dolegliwości bólowe, problemy z przewodem pokarmowym lub starasz się o ciążę, sposób żywienia warto dopasować indywidualnie do Twojego stanu zdrowia, objawów i prowadzonego leczenia.
Bibliografia:
