Doktor nauk medycznych i nauk o zdrowiu, dietetyk – absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, doktorat obroniła w Szkole Doktorskiej UMP.
Jako dietetyk kliniczny od 2017 roku prowadzi pacjentki z endometriozą, adenomiozą i niepłodnością (konsultacje online dla kobiet z Polski i zagranicy). Jest również autorką publikacji naukowych w czasopismach Nutrients i Foods (Impact Factor, indeksowane w PubMed) oraz polskich czasopismach specjalistycznych (Food Forum, Naturoterapia, Współczesny Dietetyk). Wykłada na uczelni wyższej na kierunku dietetyka (specjalizacja: dietetyka kliniczna). Współpracuje z marką EndoMe jako konsultant merytoryczny i autorka składu mieszanek ziołowych BIO.
📌 W skrócie:
Adenomioza to przewlekła choroba, w której komórki endometrium znajdują się w obrębie mięśnia macicy. Może powodować m.in. bolesne miesiączki, obfite krwawienia, ból podczas współżycia oraz dolegliwości ze strony miednicy.
Dieta nie leczy adenomiozy, ale może być elementem kompleksowego postępowania i wspierać organizm w radzeniu sobie z przewlekłym stanem zapalnym oraz stresem oksydacyjnym.
W przypadku adenomiozy warto oprzeć sposób żywienia na założeniach diety przeciwzapalnej.
Szczególne znaczenie ma dostarczanie kwasów omega-3 (EPA i DHA) oraz produktów bogatych w antyoksydanty.
Nie ma potrzeby rutynowego eliminowania glutenu ani nabiału przy adenomiozie. Diety eliminacyjne powinny być stosowane wtedy, gdy istnieją konkretne wskazania.
Jeśli adenomiozie towarzyszą wzdęcia, zaparcia, biegunki lub inne objawy jelitowe, warto poszerzyć diagnostykę m.in. w kierunku IBS, SIBO, nieswoistych chorób zapalnych jelit.
Dieta przy adenomiozie nie wyleczy choroby i obecnie nie ma jednej diety, której skuteczność w adenomiozie zostałaby jednoznacznie potwierdzona w badaniach. Nie oznacza to jednak, że sposób żywienia jest bez znaczenia. Odpowiednio zbilansowany jadłospis może być elementem wspierającym leczenie, szczególnie jeśli pomaga zadbać o odpowiednią podaż składników o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym (m.in. kwasy omega-3, witaminy C i E, cynk) i ograniczyć udział żywności wysokoprzetworzonej.
W tym artykule wyjaśniam, co obecnie wiemy o diecie przy adenomiozie, co warto jeść i czego nie trzeba automatycznie eliminować.
Adenomioza to choroba, w której przebiegu obserwuje się przerwanie granicy między endometrium a miometrium (błoną mięśniową macicy). U kobiet chorych na adenomiozę komórki błony śluzowej macicy wszczepiają się w głąb struktury mięśnia macicy. I to jest zasadnicza różnica między endometriozą a adenomiozą.
Z kolei endometrioza to schorzenie, które charakteryzuje się występowaniem endometrium poza jej prawidłowym umiejscowieniem. W większości przypadków ogniska endometriozy lokalizują się w jamie otrzewnej. Jednak mogą pojawiać się również w innym miejscach np. pęcherzu moczowym.
Adenomioza daje objawy podobne do endometriozy. Jednak należy pamiętać, że nie jest to jedna i ta sama choroba. Poza tym adenomioza nie zawsze idzie w parze z endometriozą i odwrotnie.
Do najczęstszych objawów adenomiozy należą:
-bolesne miesiączki,
-ból podczas współżycia,
-ból podczas oddawania moczu,
-nieprawidłowe krwawienia z macicy.
Adenomiozie mogą (ale nie muszą) towarzyszyć inne problemy natury ginekologicznej. Diagnostyka wymaga różnicowania z endometriozą, mięśniakami macicy i przerostem endometrium.
Adenomioza utrudnia zajście w ciążę. Wynika to m.in. ze stanu zapalnego, który towarzyszy tej chorobie. Związki prozapalne wytwarzane przez gruczoły adenomiotyczne dostają się do jajowodów i jamy macicy. Następnie utrudniają transport plemników do komórki jajowej i pogarszają warunki do zagnieżdżenia się i rozwoju zarodka.
Adenomioza ma negatywny wpływ na płodność również ze względu na to, że wiąże się ze wzrostem poziomu wolnych rodników, które niszczą główne struktury komórkowe komórek rozrodczych. Co więcej, upośledza kurczliwość mięśnia macicy.
Dieta przy adenomiozie powinna być zbilansowana tak, aby pomagała przy uogólnionym stanie zapalnym, stresie oksydacyjnym i dysbiozie jelitowej – które są powiązane z uciążliwymi dolegliwościami (m.in. bolesnymi i obfitymi miesiączkami, wzdęciami, bólami brzucha, ciągłym zmęczenim). W praktyce oznacza to położenie szczególnego nacisku na odpowiednie spożycie antyoksydantów, nienasyconych kwasów tłuszczowych, żywności o potencjale probiotycznym, błonnika (szczególnie frakcji rozpuszczalnej), a także składników, które pomagają utrzymać poziom ferrytyny na właściwym poziomie (m.in. żelazo, witamina C).
Adenomioza podobnie jak endometrioza to choroba o podłożu zapalnym. Gruczoły adenomiotyczne wytwarzają związki prozapalne i przyczyniają się do rozwoju uogólnionego stanu zapalnego.
W związku z tym również w przypadku adenomiozy zaleca się dietę przeciwzapalną. Jej główne zasady to:
-codzienne spożywanie przynajmniej 4-5 porcji warzyw (nie zawsze muszą być to surowe warzywa, bo ze względu na większą zawartość błonnika, mogą nasilać dolegliwości żołądkowo-jelitowe u niektórych osób);
-jedzenie owoców (szczególnie tych, które obfitują w antyoksydanty np. owoce jagodowe) każdego dnia;
-ograniczenie ilości tłuszczów zwierzęcych na koszt roślinnych (np. oliwy extra virgin, oleju lnianego, oleju z czarnuszki, awokado, orzechów włoskich);
-dodawanie do posiłków produktów, takich jak nasiona, pestki i orzechy;
-jedzenie minimum 2 porcji tłustych ryb morskich, które są źródłem kwasów DHA i EPA (jeśli nie jesteś w stanie przekonać się do ryb lub jesteś wegetarianką, zwróć uwagę na suplementację oleju z mikrkoalg);
-wybieranie produktów o jak najmniejszym stopniu przetworzenia;
-ograniczenie spożycia alkoholu, cukru dodanego;
Więcej informacji na ten temat znajdziesz w moim artykule na temat diety przeciwzapalnej.
Wyjaśniam w nim, czym jest naukowo opracowany wskaźnik Dietary Inflammatory Index (DII) i podaję listę składników o działaniu pro- lub przeciwzapalnym.
Dieta przy adenomiozie powinna zawierać produkty będące źródłem antyoksydantów. Bardzo dużą aktywnością antyoksydacyjną charakteryzują się polifenole.
Bogate w te związki są produkty, takie jak m.in. żurawina, fasola, brokuły, jarmuż, kapusta włoska, aronia, jeżyny, jagody, truskawki, owoce cytrusowe, ciemne winogrona, nasiona roślin strączkowych, orzechy włoskie czy zielona herbata.
Warto pamiętać też o przyprawach bogatych w antyoksydanty. Należą do nich np.:
Dlaczego dieta przeciwzapalna w adenomiozie powinna zawierać antyoksydanty? U kobiet z adenomiozą obserwuje się wysoką ekspresję dysmutazy ponadtlenkowej manganu i peroksydazy glutationowej, co jest odpowiedzią na zwiększone uwalnianie reaktywnych form tlenu. Uznaje się to za wskaźnik stresu oksydacyjnego, który nie ułatwia leczenia adenomiozy.
Stres oksydacyjny sprzyja powstawaniu zrostów, upośledza czynność komórek (w tym rozrodczych) poprzez uszkodzenie białek. Co więcej, utrudnia implantację i rozwój zarodka.
Problemem, na który należy zwrócić uwagę w przypadku adenomiozy jest również dysbioza jelitowa. Najprościej mówiąc, jest to zaburzenie flory bakteryjnej jelit – zarówno pod względem ilości, jak i składu. Prowadzi do wystąpienia objawów, takich jak silne bóle brzucha, zaparcia, biegunki, wzdęcia, niezamierzona utrata masy ciała czy brak apetytu.
Dysbioza jelitowa daje objawy, które obniżają komfort życia, ale to nie wszystko. W przypadku adenomiozy czy endometriozy dużym problemem jest również to, że zaburzenia flory bakteryjnej jelit nasilają uogólniony stan zapalny, stymulują produkcję autoprzeciwciał i powodują niepożądane reakcje na niektóre pokarmy. Dodatkowo wiążą się z nawracającymi infekcjami układu moczowo-płciowego. Nieleczone mogą przerodzić się także w przewlekłe schorzenia jelit (chorobę Leśniewskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego).
Leczenie naturalne adenomiozy, w której przebiegu występuje dysbioza jelitowa, polega na wprowadzeniu zmian w stylu życia. Zanim opowiem Ci o diecie i probiotykach chciałabym zaznaczyć, że zmiany te dotyczą nie tylko sposobu odżywiania. W ramach profilaktyki i leczenia dysbiozy jelitowej powinnaś pamiętać również o unikaniu palenia papierosów i picia alkoholu, regularnej aktywności fizycznej (minimum 150 minut ćwiczeń o umiarkowanej intensywności w tygodniu) i odpowiedniej ilości odpoczynku.
Wracając do diety, należy zwrócić uwagę na:
-odpowiednie spożycie błonnika pokarmowego (minimum 25 gramów dziennie, w tym błonnik rozpuszczalny obecny np. w łuskach nasion babki płesznik),
-wyeliminowanie produktów o wysokim stopniu przetworzenia z jadłospisu;
-wprowadzenie produktów będących źródłem bakterii kwasu mlekowego (np. kiszonki, jogurt naturalny, kefir) do diety;
-ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych na koszt jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych;
-wyeliminowanie przetworzonego mięsa (szczególnie czerwonego) z diety;
-powstrzymanie się od stosowania diety bezglutenowej i bez nabiału przy braku wyraźnych wskazań;
-zmniejszenie spożycia białka zwierzęcego na koszt białka roślinnego pochodzącego z nieprzetworzonych produktów roślinnych;
-włączenie do codziennego jadłospisu produktów bogatych w witaminy A, C i E, których niedobór prowadzi do spadku produkcji maślanu;
Istotnym elementem leczenia dysbiozy jelitowej jest nawadnianie organizmu (minimum 2 litry płynów dziennie) i odpowiednio zbilansowana dieta.
Oprócz tego należy pomyśleć o indywidualnej suplementacji. Warto skonsultować ze specjalistą przyjmowanie maślanu sodu o właściwościach przeciwzapalnych i regenerujących (dowiedz się więcej na temat właściwości maślanu sodu), L-glutaminy czy probiotyków.
Jednym z częstych problemów, które obserwuję u moich Pacjentek z adenomiozą jest niski poziom ferrytyny (tzw. zapasów żelaza). Może prowadzić ona do objawów, takich jak m.in. ciągłe zmęczenie, nadmierne wypadanie włosów, problemy z koncentracją i pamięcią, a nawet stany depresyjne.
W przypadku niskiej ferrytyny ważne jest znalezienie przyczyny i jej leczenie, dieta o odpowiedniej ilości żelaza i czynników zwiększających jego wchłanianie, a także indywidualna suplementacja (np. preparaty żelaza – niekoniecznie w dużych ilościach, witamina C, witaminy z grupy B, laktoferyna).
Jeśli chodzi o dietę przeciwzapalną przy adenomiozie i niskiej ferrytynie, zwróć uwagę na:
Pamiętaj też o tym, aby nie popijać preparatów czy posiłków z żelazem kawą, herbatą lub ziołami. Unikaj też łączenia ich z nabiałem, który zawiera wapń o negatywnym wpływie na wchłanianie żelaza.
Adenomioza to choroba, która utrudnia zajście w ciążę. Poza tym objawy adenomiozy potrafią skutecznie uprzykrzać życie. Jak sobie pomóc? Leczenie adenomiozy powinno mieć wielodyscyplinarny charakter. Ważną rolę odgrywa nie tylko farmakoterapia czy zabiegi operacyjne. Niezwykle istotna jest również odpowiednia dieta przy adenomiozie.
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące diety w adenomiozie.
Dieta przeciwzapalna (do której zalicza się np. dieta śródziemnomorska) to najlepiej przebadany model żywienia w chorobach przebiegających z przewlekłym stanem zapalnym. Choć badań bezpośrednio dotyczących adenomiozy jest nadal niewiele, dostępne dane sugerują, że dieta bogata w warzywa, owoce, ryby i oliwę z oliwek może przynosić korzyści.
Nie, dieta bezglutenowa nie jest zalecana rutynowo. Powinna być stosowana przede wszystkim u osób z celiakią czy nieceliakalną nadwrażliwością na gluten.
Nie ma jednoznacznych dowodów naukowych na to, że nabiał pogarsza przebieg adenomiozy u wszystkich kobiet. Jeśli jest dobrze tolerowany, nie ma potrzeby jego profilaktycznego wykluczania. Jednak warto zwrócić uwagę na rodzaj wybieranych produktów – zalecane są przede wszystkim fermentowane produkty mleczne o naturalnym smaku (kefir, jogurt, maślanka).
Kwasy EPA i DHA mogą ograniczać produkcję prozapalnych prostaglandyn i łagodzić ból menstruacyjny. Większość danych pochodzi z badań nad bolesnym miesiączkowaniem i endometriozą, dlatego ich zastosowanie w adenomiozie opiera się na podobnych mechanizmach biologicznych.
Tak. Adenomioza nie jest wskazaniem do całkowitego wykluczenia mięsa. Warto jednak zwrócić uwagę na jego jakość i częstotliwość spożycia. Na co dzień lepiej wybierać chude, mniej przetworzone źródła białka, takie jak drób, ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych czy fermentowane produkty mleczne. W diecie przeciwzapalnej zaleca się natomiast ograniczenie mięsa przetworzonego, takiego jak wędliny, kiełbasy czy parówki.
Dieta LOW FODMAP może być natomiast pomocna u kobiet, u których adenomiozie towarzyszą nasilone objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia, bóle brzucha czy zaburzenia rytmu wypróżnień. Jest to jednak dieta eliminacyjna, dlatego powinna być stosowana czasowo i zakończona etapem ponownego wprowadzania produktów bogatym w FODMAP (przy jednoczesnej obserwacji reakcji organizmu).
Obecnie nie ma diety, która mogłaby wyleczyć adenomiozę. Odpowiednio skomponowany sposób żywienia może być elementem wspomagającym inne metody leczenia (farmakologiczne, operacyjne), ale ich nie zastępuje.
Ten artykuł odpowiada na najważniejsze pytania, ale wiem, że w praktyce pojawia się ich znacznie więcej.
Czy mogę jeść nabiał? A gluten? Co z kawą? Czy soja jest OK? Czy muszę stosować dietę przeciwzapalną? Jak podejść do suplementacji?
Na te i wiele innych pytań odpowiadam w ebooku „EndoDylematy”.
Bibliografia:
